|
USTAWA z dnia 24 czerwca 1983
r.
o społecznej inspekcji pracy.
(Dz. U. z dnia 30 czerwca 1983 r.)
W trosce o systematyczną poprawę stanu bezpieczeństwa
i higieny pracy oraz w celu zapewnienia związkom zawodowym niezbędnych
warunków do sprawowania skutecznej kontroli przestrzegania przepisów
prawa pracy stanowi się, co następuje:
Rozdział 1
Przepisy ogólne.
Art. 1.
Społeczna inspekcja pracy jest służbą społeczną
pełnioną przez pracowników, mającą na celu zapewnienie przez zakład
pracy bezpiecznych i higienicznych warunków pracy oraz ochronę
uprawnień pracowniczych, określonych w przepisach prawa pracy.
Art. 2.
Społeczna inspekcja pracy reprezentuje interesy
wszystkich pracowników w zakładach pracy i jest kierowana przez
zakładowe organizacje związkowe.
Art. 3.
Społeczną inspekcję pracy w zakładzie pracy
tworzą:
1) zakładowy społeczny inspektor pracy - dla całego zakładu pracy,
2) oddziałowi (wydziałowi) społeczni inspektorzy pracy - dla poszczególnych
oddziałów (wydziałów),
3) grupowi społeczni inspektorzy pracy - dla komórek organizacyjnych
oddziałów (wydziałów).
Zakładowe organizacje związkowe dostosowują
organizację społecznej inspekcji pracy do potrzeb wynikających
ze struktury zakładu pracy.
Rozdział 2
Zadania i organizacja społecznej
inspekcji pracy.
Art. 4.
Społeczni inspektorzy pracy mają prawo:
kontrolować stan budynków, maszyn, urządzeń
technicznych i sanitarnych oraz procesy technologiczne z punktu
widzenia bezpieczeństwa i higieny pracy,
kontrolować przestrzeganie przepisów prawa
pracy, w tym postanowień układów zbiorowych i regulaminów pracy,
w szczególności w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy, ochrony
pracy kobiet, młodocianych i osób niepełnosprawnych, urlopów i
czasu pracy, świadczeń z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych,
2a uczestniczyć w kontroli przestrzegania w zakładzie pracy przepisów
dotyczących ochrony środowiska naturalnego,
brać udział w ustalaniu okoliczności i przyczyn
wypadków przy pracy, zgodnie z przepisami prawa pracy,
brać udział w analizowaniu przyczyn powstawania
wypadków przy pracy, zachorowań na choroby zawodowe i inne schorzenia
wywołane warunkami środowiska pracy oraz kontrolować stosowanie
przez zakłady pracy właściwych środków zapobiegawczych,
uczestniczyć w przeprowadzaniu społecznych
przeglądów warunków pracy,
opiniować projekty planów poprawy warunków
bezpieczeństwa i higieny pracy i planów rehabilitacji zawodowej
oraz kontrolować realizację tych planów,
podejmować działania na rzecz aktywnego udziału
pracowników zakładów pracy w kształtowaniu właściwych warunków
bezpieczeństwa i higieny pracy oraz oddziaływać na przestrzeganie
przez pracowników przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy,
wykonywać inne zadania określone w ustawie
i w przepisach szczególnych.
Art. 5.
Społecznym inspektorem pracy może być pracownik
danego zakładu pracy, który jest członkiem związku zawodowego
i nie zajmuje stanowiska kierownika zakładu pracy lub stanowiska
kierowniczego bezpośrednio podległego kierownikowi zakładu.
Zakładowe organizacje związkowe mogą postanowić,
że społecznym inspektorem pracy może być również pracownik zakładu
nie będący członkiem związku zawodowego.
Społeczny inspektor pracy powinien posiadać
niezbędną znajomość zagadnień wchodzących w zakres działania społecznej
inspekcji pracy. Zakładowy społeczny inspektor pracy powinien
posiadać co najmniej pięcioletni staż pracy w branży, do której
zakład należy, i co najmniej dwuletni staż pracy w danym zakładzie,
a oddziałowy lub grupowy społeczny inspektor pracy - co najmniej
dwu letni staż pracy w tej branży i co najmniej jeden rok pracy
w danym zakładzie.
Art. 6.
Społecznych inspektorów pracy wybierają i
odwołują pracownicy zakładu pracy.
Społecznych inspektorów pracy wybiera się
na okres 4 lat.
Zakładowych i oddziałowych (wydziałowych)
społecznych inspektorów pracy wybiera:
1) w zakładach pracy lub oddziałach (wydziałach) liczących do
300 pracowników - ogólne zebranie pracowników zakładu pracy lub
oddziału (wydziału),
2) w zakładach pracy lub oddziałach (wydziałach) liczących powyżej
300 pracowników:
a) zakładowego społecznego inspektora pracy - zebranie oddziałowych
(wydziałowych) i grupowych społecznych inspektorów pracy,
b) oddziałowego (wydziałowego) społecznego
inspektora pracy - zebranie grupowych społecznych inspektorów
pracy.
Grupowych społecznych inspektorów pracy wybiera
ogólne zebranie pracowników komórek organizacyjnych oddziału (wydziału).
W zakładach, w których nie wybrano grupowych
społecznych inspektorów pracy, tryb wyborów społecznych inspektorów
pracy, o którym mowa w ust. 3 pkt 2, określają zakładowe organizacje
związkowe.
Wybory społecznych inspektorów pracy przeprowadzają
zakładowe organizacje związkowe na podstawie uchwalonych przez
siebie regulaminów wyborów.
Ogólnokrajowe organizacje związkowe mogą ustalać
ramowe wytyczne do regulaminów wyborów społecznych inspektorów
pracy.
Art. 7.
Społeczny inspektor pracy w razie niewywiązywania
się ze swoich obowiązków może być, na zasadach określonych w art.
6, odwołany przed upływem okresu, o którym mowa w art. 6 ust.
2.
Odwołanie, w myśl ust. 1, następuje na wniosek:
1) zakładowych organizacji związkowych,
2) co najmniej jednej piątej pracowników.
Społeczny inspektor pracy przestaje pełnić
swoją funkcję również w wypadku zrzeczenia się jej lub ustania
stosunku pracy.
W wypadkach, o których mowa w ust. 2 i 3,
przeprowadza się uzupełniające wybory społecznego inspektora pracy.
Rozdział 3
Uprawnienia i zasady postępowania
społecznych inspektorów pracy.
Art. 8.
Społeczny inspektor pracy ma prawo wstępu
w każdym czasie do pomieszczeń i urządzeń zakładu pracy dla wykonywania
zadań określonych w art. 4.
Społeczny inspektor pracy ma prawo żądać od
kierownika zakładu pracy oraz oddziału (wydziału) i od pracowników
informacji oraz okazania dokumentów w sprawach wchodzących w zakres
jego działania.
Wykonywania czynności, o których mowa w ust.
1 i 2, następuje z zachowaniem przepisów o ochronie tajemnicy
państwowej i służbowej.
Art. 9.
W razie stwierdzenia, że nie są przestrzegane
przepisy, o których mowa w art. 4, społeczny inspektor pracy informuje
o tym kierownika zakładu pracy oraz oddziału (wydziału), czyniąc
jednocześnie stosowny zapis w księgach, o których mowa w art.
12.
Kierownik zakładu pracy oraz oddziału (wydziału)
podejmuje decyzję w sprawie usunięcia stwierdzonych nieprawidłowości
i informuje o tym społecznego inspektora pracy.
Art. 10.
W razie stwierdzenia naruszenia przez pracownika
przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, społeczny inspektor
pracy zwraca uwagę pracownikowi na obowiązek przestrzegania tych
przepisów i zasad.
W przypadku gdy zachowanie pracownika na stanowisku
pracy wskazuje na niedostateczną znajomość przepisów i zasad bezpieczeństwa
i higieny pracy oraz nieumiejętność wykonywania pracy w sposób
bezpieczny dla siebie lub innych pracowników, społeczny inspektor
pracy zwraca się do kierownika właściwej komórki organizacyjnej
o czasowe odsunięcie pracownika od tej pracy i zapoznaje go z
przepisami i zasadami bezpieczeństwa i higieny pracy.
Art. 11.
Na podstawie ustaleń własnych, oddziałowego
(wydziałowego) lub grupowego społecznego inspektora pracy zakładowy
społeczny inspektor pracy wydaje kierownikowi zakładu pracy, w
formie pisemnej, zalecenie usunięcia w określonym terminie stwierdzonych
uchybień.
W razie bezpośredniego zagrożenia mogącego
spowodować wypadek przy pracy, zakładowy społeczny inspektor pracy
występuje do kierownika zakładu pracy o natychmiastowe usunięcie
tego zagrożenia, a w wypadku niepodjęcia odpowiednich działań
wydaje, w formie pisemnej, zalecenie wstrzymania pracy danego
urządzenia technicznego lub określonych robót, zawiadamiając o
tym równocześnie zakładowe organizacje związkowe.
Kierownik zakładu pracy może wnieść sprzeciw
od zalecenia zakładowego społecznego inspektora pracy do właściwego
inspektora pracy Państwowej Inspekcji Pracy. Sprzeciw od zalecenia,
o którym mowa w ust. 1, wnosi się w terminie 7 dni od dnia doręczenia
zalecenia, a od zalecenia, o którym mowa w ust. 2 - niezwłocznie.
W razie wniesienia sprzeciwu, o którym mowa
w ust. 3, inspektor pracy Państwowej Inspekcji Pracy wydaje decyzję
lub podejmuje inne środki prawne przewidziane w przepisach o Państwowej
Inspekcji Pracy.
Art. 12.
Zakład pracy jest zobowiązany założyć zakładową
księgę zaleceń i uwag oraz oddziałowe (wydziałowe) księgi uwag,
przeznaczone do zapisów społecznych inspektorów pracy.
Księgi, o których mowa w ust. 1, przechowuje
się w miejscu ustalonym przez kierownika zakładu pracy oraz udostępnia
do wglądu zakładowym organizacjom związkowym, organom samorządu
załogi, organom Państwowej Inspekcji Pracy oraz innym organom
nadzoru i kontroli warunków pracy.
Zapis w księgach, o których mowa w ust. 1,
mają moc dokumentów urzędowych w postępowaniu przed organami państwowymi.
Art. 13.
Zakład pracy nie może wypowiedzieć ani rozwiązać
umowy o pracę z pracownikiem pełniącym funkcję społecznego inspektora
pracy w czasie trwania mandatu oraz w okresie roku po jego wygaśnięciu,
chyba że zachodzą przyczyny uzasadniające rozwiązanie umowy o
pracę bez wypowiedzenia. W takim wypadku rozwiązanie umowy o pracę
może nastąpić po uprzednim uzyskaniu zgody statutowo właściwego
organu zakładowej organizacji związkowej.
Przepis ust. 1 nie narusza art. 40 Kodeksu
pracy.
Zakład pracy nie może wypowiedzieć pracownikowi
pełniącemu funkcję społecznego inspektora pracy warunków pracy
i płacy na jego niekorzyść w okresie ustalonym w ust. 1, chyba
że wypowiedzenie stało się konieczne z przyczyn, o których mowa
w art. 43 Kodeksu pracy.
Przepisy ust. 1 - 3 stosuje się odpowiednio
w wypadku, gdy pracownik jest zatrudniony na podstawie mianowania
lub spółdzielczej umowy o pracę.
Art. 14.
Zakład pracy jest obowiązany zapewnić społecznym
inspektorom pracy odpowiednie warunki realizacji ich zadań.
Koszty związane z działalnością społecznej
inspekcji pracy ponosi zakład pracy.
Art. 15.
Społeczni inspektorzy pracy powinni wykonywać
swoje czynności w zasadzie poza godzinami pracy.
W razie konieczności wykonywania swoich czynności
w godzinach pracy lub uczestniczenia w naradach i szkoleniach,
społeczni inspektorzy pracy zachowują prawo do wynagrodzenia.
W razie znacznego obciążenia zadaniami wynikającymi
z pełnienia funkcji społecznego inspektora pracy, kierownik zakładu
pracy na wniosek zakładowych organizacji związkowych może ustalić
miesięczne wynagrodzenie zryczałtowane do wysokości nie przekraczającej
wynagrodzenia za 30 godzin pracy osoby pełniącej funkcję społecznego
inspektora pracy.
W szczególnie uzasadnionych wypadkach kierownik
zakładu pracy, na wniosek zakładowych organizacji związkowych,
może podwyższyć wynagrodzenie, o którym mowa w ust. 3, do wysokości
nie przekraczającej wynagrodzenia za 60 godzin pracy.
W zakładach pracy, w których występuje szczególne
zagrożenie zdrowia i życia pracowników, a warunki pracy wymagają
stałego społecznego nadzoru, kierownik zakładu pracy, na wniosek
zakładowych organizacji związkowych, może zwolnić na czas pełnienia
funkcji zakładowego społecznego inspektora pracy z obowiązku wykonywania
pracy, z zachowaniem prawa do wynagrodzenia.
W wypadku, o którym mowa w ust. 5, zakładowy
społeczny inspektor pracy zachowuje przez czas pełnienia funkcji
prawo do wynagrodzenia, jakie przysługiwało mu na stanowisku pracy
zajmowanym w dniu oddelegowania, z uwzględnieniem zmian tego wynagrodzenia,
jakie nastąpią w okresie oddelegowania.
Art. 16.
Ogólnokrajowe organizacje związkowe mogą określać
wytyczne do działalności społecznych inspektorów pracy.
Określenie wytycznych, o których mowa w ust.
1, w stosunku do zakładów podległych Ministrowi Obrony Narodowej
lub Ministrowi Spraw Wewnętrznych następuje w porozumieniu z właściwym
ministrem.
Rozdział 4
Współdziałanie społecznej inspekcji
pracy z Państwową Inspekcją Pracy oraz innymi organami nadzoru
i kontroli warunków pracy.
Art. 17.
Społeczni inspektorzy pracy współdziałają
z Państwową Inspekcją Pracy i innymi organami nadzoru i kontroli
warunków pracy w zakresie ustalonym ustawą oraz wytycznymi, o
których mowa w art. 16.
Art. 18.
Państwowa Inspekcja Pracy udziela pomocy społecznej
inspekcji pracy w realizacji jej zadań, w szczególności przez
poradnictwo prawne, specjalistyczną prasę oraz szkolenie.
Inspektorzy pracy Państwowej Inspekcji Pracy
przeprowadzają kontrole wykonania zaleceń i uwag społecznych inspektorów
pracy.
Art. 19.
Na umotywowany wniosek zakładowego społecznego
inspektora pracy, uzgodniony z zakładowymi organizacjami związkowymi,
dotyczący spraw zagrożenia zdrowia i życia pracowników, inspektorzy
pracy Państwowej Inspekcji Pracy przeprowadzają kontrole oraz
wszczynają postępowanie w sprawach o wykroczenia przeciwko prawom
pracownika.
Art. 20.
Zakładowy społeczny inspektor pracy ma prawo
uczestniczyć w kontrolach przeprowadzanych w zakładzie przez inspektora
pracy Państwowej inspekcji pracy oraz w podsumowaniu kontroli.
Art. 21.
Państwowa Inspekcja Sanitarna, Urząd Dozoru
Technicznego oraz inne organy nadzoru i kontroli warunków pracy
obowiązane są udzielać społecznej inspekcji pracy pomocy w wykonywaniu
jej zadań.
Rozdział 5
Odpowiedzialność za naruszenie przepisów
o społecznej inspekcji pracy.
Art. 22.
Kto działając w imieniu zakładu pracy narusza
przepisy niniejszej ustawy, a w szczególności uniemożliwia działalność
społecznego inspektora pracy,
podlega karze grzywny do 2.500 zł.
Tej samej karze podlega, kto nie wykonuje
zalecenia zakładowego społecznego inspektora pracy.
Orzekanie kary grzywny następuje w trybie
określonym w art. 284-290 Kodeksu pracy.
Rozdział 6
Przepisy przejściowe i końcowe.
Art. 23.
Wytyczne do przeprowadzenia pierwszych wyborów
społecznych inspektorów pracy określi Rada Państwa.
Do czasu określenia wytycznych, o których
mowa w art. 16 - wytyczne takie określi Rada Państwa.
Po okresie 3 lat od dnia wejścia w życie niniejszej
ustawy Rada Państwa, po konsultacji z ogólnokrajowymi organizacjami
związkowymi, dokona oceny przebiegu realizacji ustawy i w razie
potrzeby wystąpi z inicjatywą jej zmiany.
Art. 24.
Postanowienia ustawy dotyczące zakładowych
organizacji związkowych stosuje się odpowiednio do rad pracowniczych,
utworzonych na podstawie przepisów ustawy o pracownikach urzędów
państwowych oraz art. 15 ustawy z dnia 8 października 1982 r.
o związkach zawodowych (Dz. U. Nr 32, poz. 216).
W zakładach, gdzie działają zakładowe organizacje
związkowe i rady pracownicze, o których mowa w ust. 1, społeczną
inspekcją pracy kierują oba przedstawicielstwa pracownicze.
Art. 25.
Społeczni inspektorzy pracy wybrani po dniu
31 grudnia 1982 r. pełnią swoje funkcje do czasu nowych wyborów.
Art. 26.
Traci moc ustawa z dnia 4 lutego 1950 r.o
społecznej inspekcji pracy (Dz. U. z 1955 r. Nr 20, poz. 134 i
z 1965 r. Nr 13, poz. 91).
Art. 27.
Ustawa wchodzi w życie z dniem ogłoszenia.
|
