|
USTAWA z dnia 23 maja 1991 r.
o rozwiązywaniu sporów zbiorowych
(Dz. U. z dnia 26 czerwca 1991 r.)
Rozdział 1
Przepisy ogólne
Art. 1.
Spór zbiorowy pracowników z pracodawcą lub
pracodawcami może dotyczyć warunków pracy, płac lub świadczeń
socjalnych oraz praw i wolności związkowych pracowników lub innych
grup, którym przysługuje prawo zrzeszania się w związkach zawodowych.
Art. 2.
Prawa i interesy zbiorowe pracowników wskazane
w art. 1 są reprezentowane przez związki zawodowe.
Prawa i interesy pracodawców w sporach zbiorowych
mogą być reprezentowane przez właściwe organizacje pracodawców.
Art. 3.
W zakładzie pracy, w którym działa więcej
niż jedna organizacja związkowa, każda z nich może reprezentować
w sporze zbiorowym interesy stanowiące przedmiot tego sporu.
Jeżeli działające w zakładzie pracy organizacje
związkowe tak postanowią, w sporze zbiorowym występuje wspólna
reprezentacja związkowa.
Przepis ust. 2 stosuje się odpowiednio do
reprezentacji interesów zbiorowych w sporach wielozakładowych.
W imieniu pracowników zakładu pracy, w którym
nie działa związek zawodowy, spór zbiorowy może prowadzić organizacja
związkowa, do której pracownicy zwrócili się o reprezentowanie
ich interesów zbiorowych.
Art. 4.
Nie jest dopuszczalne prowadzenie sporu zbiorowego
w celu poparcia indywidualnych żądań pracowniczych, jeżeli ich
rozstrzygnięcie jest możliwe w postępowaniu przed organem rozstrzygającym
spory o roszczenia pracowników.
Jeżeli spór dotyczy treści układu zbiorowego
pracy lub innego porozumienia, którego stroną jest organizacja
związkowa, wszczęcie i prowadzenie sporu o zmianę układu lub porozumienia
może nastąpić nie wcześniej niż z dniem ich wypowiedzenia.
Art. 5.
Pracodawcami w rozumieniu niniejszej ustawy
są zakłady pracy określone w art. 3 Kodeksu pracy oraz osoby fizyczne
zatrudniające pracowników w celu prowadzenia działalności gospodarczej.
Art. 6.
Przepisy ustawy, w których jest mowa o pracownikach,
mają odpowiednie zastosowanie do osób, o których mowa w art. 2
ust. 1 i 2 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych
(Dz. U. Nr 55, poz. 234).
Rozdział 2
Rokowania
Art. 7.
Spór zbiorowy istnieje od dnia wystąpienia
przez podmiot reprezentujący interesy pracownicze do pracodawcy
z żądaniami w sprawach wskazanych w art. 1, jeżeli pracodawca
nie uwzględnił wszystkich żądań w terminie określonym w wystąpieniu,
nie krótszym niż 3 dni.
W zgłoszeniu sporu określa się przedmiot żądań
objętych sporem. Podmiot zgłaszający spór może uprzedzić, że w
razie nieuwzględnienia wysuniętych żądań zostanie ogłoszony strajk.
Dzień zapowiedzianego strajku nie może przypadać przed upływem
14 dni od dnia zgłoszenia sporu.
Art. 8.
Pracodawca podejmuje niezwłocznie rokowania
w celu rozwiązania sporu w drodze porozumienia, zawiadamiając
równocześnie o powstaniu sporu właściwego okręgowego inspektora
pracy.
Art. 9.
Rokowania kończą się podpisaniem przez strony
porozumienia, a w razie nieosiągnięcia porozumienia - sporządzeniem
protokołu rozbieżności ze wskazaniem stanowisk stron.
Rozdział 3
Mediacja i arbitraż
Art. 10.
Jeżeli strona, która wszczęła spór, podtrzymuje
zgłoszone żądania, spór ten prowadzony jest przez strony z udziałem
osoby dającej gwarancję bezstronności, zwanej dalej mediatorem.
Art. 11.
Mediatora ustalają wspólnie strony sporu zbiorowego.
Może być nim osoba z listy ustalonej przez Ministra Pracy i Polityki
Socjalnej w uzgodnieniu z ogólnokrajową organizacją międzyzwiązkową
oraz ogólnokrajowym związkiem zawodowym reprezentatywnym dla pracowników
większości zakładów pracy.
Jeżeli strony sporu zbiorowego nie porozumieją
się w ciągu 5 dni w sprawie wyboru mediatora, dalsze postępowanie
jest prowadzone z udziałem mediatora wskazanego, na wniosek jednej
ze stron, przez Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z listy, o
której mowa w ust. 1.
Minister Pracy i Polityki Socjalnej określi,
w drodze rozporządzenia, warunki wynagradzania mediatorów z listy,
o której mowa w ust. 1.
Art. 11
Mediatorom na czas prowadzenia mediacji przysługuje
zwolnienie od pracy. Łączny wymiar tego zwolnienia w roku kalendarzowym
nie może przekraczać 30 dni.
Wynagrodzenie należne mediatorowi oraz zwrot
poniesionych kosztów przejazdu i zakwaterowania określa umowa
zawarta przez mediatora ze stronami sporu zbiorowego.
Wynagrodzenie mediatora nie może być niższe
od ustalonego w drodze rozporządzenia, o którym mowa w art. 11
ust. 3.
Koszty postępowania mediacyjnego, o których
mowa w ust. 2, ponoszą strony sporu zbiorowego w równych częściach,
chyba że uzgodnią inny ich podział.
W razie udokumentowanego braku środków na
pokrycie kosztów, o których mowa w ust. 2 i 4, na wniosek strony
sporu zbiorowego Minister Pracy i Polityki Socjalnej pokrywa koszty
mediacji, z tym że wynagrodzenie mediatora pokrywane jest do wysokości
określonej w rozporządzeniu, o którym mowa w art. 11 ust. 3.
Art. 12.
Jeżeli przebieg postępowania mediacyjnego
uzasadnia ocenę, że nie doprowadzi ono do rozwiązania sporu przed
upływem terminów przewidzianych w art. 7 ust. 2 i art. 13 ust.
3, organizacja, która wszczęła spór, może zorganizować jednorazowo
i na czas nie dłuższy niż 2 godziny strajk ostrzegawczy.
Art. 13.
Jeżeli w toku postępowania mediator stwierdzi,
że rozwiązanie sporu zbiorowego wymaga szczegółowych lub dodatkowych
ustaleń związanych z przedmiotem sporu, zawiadamia o tym strony.
Jeżeli w związku z żądaniem objętym sporem
jest konieczne ustalenie sytuacji ekonomiczno-finansowej zakładu
pracy, mediator może zaproponować przeprowadzenie w tej sprawie
ekspertyzy. Jeżeli strony nie postanowią inaczej, koszty ekspertyzy
obciążają zakład pracy.
Podjęcie czynności, o których mowa w ust.
1 i 2, upoważnia mediatora do wystąpienia do organizacji związkowej
z wnioskiem o przesunięcie terminu rozpoczęcia strajku na czas
niezbędny do dokonania ustaleń mogących mieć wpływ na wynik rozstrzygnięcia
sporu.
Art. 14.
Postępowanie mediacyjne kończy się podpisaniem
przez strony porozumienia, a w razie nieosiągnięcia porozumienia
- sporządzeniem protokołu rozbieżności ze wskazaniem stanowisk
stron. Czynności tych dokonuje się przy udziale mediatora.
Art. 15.
Nieosiągnięcie porozumienia rozwiązującego
spór zbiorowy w postępowaniu mediacyjnym uprawnia do podjęcia
akcji strajkowej.
Art. 16.
Podmiot prowadzący spór zbiorowy w interesie
pracowników może, nie korzystając z prawa przewidzianego w art.
15, podjąć próbę rozwiązania sporu przez poddanie go rozstrzygnięciu
kolegium arbitrażu społecznego.
Spór zakładowy rozpoznaje kolegium arbitrażu
społecznego przy sądzie wojewódzkim, w którym utworzony jest sąd
pracy i ubezpieczeń społecznych. Spór wielozakładowy rozpoznaje
Kolegium Arbitrażu Społecznego przy Sądzie Najwyższym.
W skład kolegium wchodzi przewodniczący wyznaczony
spośród sędziów sądu przez prezesa sądu oraz sześciu członków
wyznaczonych po trzech członków przez każdą ze stron. Strony powinny
dążyć do wskazania osób bezpośrednio nie zainteresowanych rozstrzygnięciem
sprawy.
Prezes sądu wyznacza niezwłocznie termin posiedzenia,
zawiadamiając o nim strony sporu lub ich przedstawicieli.
Jeżeli rozstrzygnięcie sporu wymaga wiadomości
specjalnych, kolegium może zasięgnąć opinii ekspertów. Przepis
art. 13 ust. 2 zdanie drugie stosuje się odpowiednio.
Orzeczenie kolegium zapada większością głosów.
Jeżeli żadna ze stron przed poddaniem sporu rozstrzygnięciu kolegium
nie postanowi inaczej, orzeczenie to wiąże strony.
Rada Ministrów określi w drodze rozporządzenia
szczegółowy tryb postępowania przed kolegiami arbitrażu społecznego.
Rozdział 4
Strajk
Art. 17.
Strajk polega na zbiorowym powstrzymywaniu
się pracowników od wykonywania pracy w celu rozwiązania sporu
dotyczącego interesów wskazanych w art. 1.
Strajk jest środkiem ostatecznym i nie może
być ogłoszony bez uprzedniego wyczerpania możliwości rozwiązania
sporu według zasad określonych w art. 7-14. Strajk może być zorganizowany
bez zachowania tych zasad, jeżeli bezprawne działanie pracodawcy
uniemożliwiło przeprowadzenie rokowań lub mediacji, a także w
wypadku, gdy pracodawca rozwiązał stosunek pracy z prowadzącym
spór działaczem związkowym.
Przy podejmowaniu decyzji o ogłoszeniu strajku
podmiot reprezentujący interesy pracowników powinien wziąć pod
uwagę współmierność żądań do strat związanych ze strajkiem.
Art. 18.
Udział w strajku jest dobrowolny.
Art. 19.
Niedopuszczalne jest zaprzestanie pracy w
wyniku akcji strajkowych na stanowiskach pracy, urządzeniach i
instalacjach, na których zaniechanie pracy zagraża życiu i zdrowiu
ludzkiemu lub bezpieczeństwu państwa.
Niedopuszczalne jest organizowanie strajku
w Urzędzie Ochrony Państwa, w jednostkach Policji i Sił Zbrojnych
Rzeczypospolitej Polskiej, Służby Więziennej, Straży Granicznej
oraz jednostkach organizacyjnych ochrony przeciwpożarowej.
Prawo do strajku nie przysługuje pracownikom
zatrudnionym w organach władzy państwowej, administracji rządowej
i samorządowej, sądach oraz prokuraturze.
Art. 20.
Strajk zakładowy ogłasza organizacja związkowa
po uzyskaniu zgody większości głosujących pracowników, jeżeli
w głosowaniu wzięło udział co najmniej 50% pracowników zakładu
pracy.
Strajk wielozakładowy ogłasza organ związku
wskazany w statucie po uzyskaniu zgody większości głosujących
pracowników w poszczególnych zakładach pracy, które mają być objęte
strajkiem, jeżeli w głosowaniu w każdym z tych zakładów wzięło
udział co najmniej 50% pracowników.
Ogłoszenie strajku powinno nastąpić co najmniej
na 5 dni przed jego rozpoczęciem.
Art. 21.
Kierownik zakładu pracy nie może być w czasie
strajku ograniczony w pełnieniu obowiązków i w wykonywaniu uprawnień
w odniesieniu do pracowników nie biorących udziału w strajku oraz
w zakresie niezbędnym do zapewnienia ochrony mienia zakładu i
nieprzerwanej pracy tych obiektów, urządzeń i instalacji, których
unieruchomienie może stanowić zagrożenie dla życia lub zdrowia
ludzkiego lub przywrócenia normalnej działalności zakładu.
Organizatorzy strajku są obowiązani współdziałać
z kierownikiem zakładu pracy w zakresie niezbędnym do zapewnienia
ochrony mienia zakładu pracy i nieprzerwanej pracy obiektów, urządzeń
i instalacji, o których mowa w ust. 1.
Art. 22.
W obronie praw i interesów pracowników, którzy
nie mają prawa do strajku, związek zawodowy działający w innym
zakładzie pracy może zorganizować strajk solidarnościowy na czas
nie dłuższy niż połowa dnia roboczego. Przepisy art. 17-21 stosuje
się odpowiednio.
Art. 23.
Udział pracownika w strajku zorganizowanym
zgodnie z przepisami ustawy nie stanowi naruszenia obowiązków
pracowniczych.
W okresie strajku zorganizowanego zgodnie
z przepisami ustawy pracownik zachowuje prawo do świadczeń z ubezpieczenia
społecznego oraz uprawnień ze stosunku pracy, z wyjątkiem prawa
do wynagrodzenia. Okres przerwy w wykonywaniu pracy wlicza się
do okresu zatrudnienia w zakładzie pracy.
Art. 24.
Związki zawodowe decydują o tworzeniu i wykorzystaniu
funduszów strajkowych. Fundusze te nie podlegają egzekucji.
Art. 25.
W obronie praw i interesów określonych w art.
1 mogą być stosowane, po wyczerpaniu trybu postępowania określonego
w rozdziale 2, inne niż strajk formy akcji protestacyjnej, nie
zagrażające życiu lub zdrowiu ludzkiemu, bez przerywania pracy,
z zastrzeżeniem przestrzegania obowiązującego porządku prawnego.
Z prawa tego mogą korzystać także pracownicy nie mający prawa
do strajku.
Rolnicy mają prawo do akcji protestacyjnej
w sposób ustalony przez związki zawodowe rolników.
Rozdział 5
Odpowiedzialność za naruszenie przepisów
ustawy
Art. 26.
1. Kto w związku z zajmowanym stanowiskiem
lub pełnioną funkcją:
1) przeszkadza we wszczęciu lub w prowadzeniu
w sposób zgodny z prawem sporu zbiorowego,
2) nie dopełnia obowiązków określonych w tej
ustawie - podlega karze grzywny.
2. Tej samej karze podlega ten, kto kieruje
strajkiem lub inną akcją protestacyjną zorganizowaną wbrew przepisom
ustawy.
3. Za szkody wyrządzone strajkiem lub inną
akcją protestacyjną zorganizowaną wbrew przepisom ustawy organizator
ponosi odpowiedzialność na zasadach określonych w Kodeksie cywilnym.
Rozdział 6
Przepisy przejściowe i końcowe
Art. 27.
W Kodeksie pracy w art. 241-7 § 7 otrzymuje
brzmienie:
"§ 7. W czasie postępowania rejestracyjnego,
a także w czasie rozstrzygania sporu w trybie określonym w § 3
i 4, w sprawie postanowień układu nie stosuje się przepisów rozdziałów
2-4 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o rozwiązywaniu sporów zbiorowych
(Dz. U. Nr 55, poz. 236)."
Art. 28.
Spory zbiorowe wszczęte, lecz nie zakończone
przed dniem wejścia w życie ustawy, prowadzi się na podstawie
jej przepisów.
Art. 29.
Ustawa wchodzi w życie po upływie 30 dni od
dnia ogłoszenia.
|
